Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη ως χώρος πολλαπλοτήτων, λιγότερο ή περισσότερο ενιαίος, οπωσδήποτε σύνθετος και πολυκεντρικός, αποτελεί για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα μίας ανοιχτής κοινωνίας, συνεχή εμβάθυνση στη διαφορετικότητα και στην ενεργητική αλλαγή.

Τούτο εκπαιδευτικά σημαίνει την ανάπτυξη μίας δεξιότητας γνωστής στο χώρο των ψυχοκοινωνικών και ψυχογνωστικών επιστημών ως ενσυναίσθηση. Πρόκειται για την αυθόρμητη παρόρμηση του ανθρώπου να αντανακλά ή καλύτερα να μιμείται τη συμπεριφορά του απ-έναντι υποκειμένου, προκειμένου να την ενσωματώσει κατανοώντας την. Ειδικότερα, στα πλαίσια της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης υποστηρίζεται ότι η ενσυναίσθηση αποτελεί μία εγκεφαλική διαδικασία με βάση την οποία είμαστε σε θέση να αντιλαμβανόμαστε σε κοινωνικό επίπεδο τις θέσεις και τους σκοπούς των άλλων, ενώ τοποθετείται στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ δύο υποκειμένων τα οποία βρίσκονται σε επαφή και αλληλεπίδραση. Υπό την έννοια αυτή, οι παιδαγωγικές προσεγγίσεις, οι μέθοδοι διδασκαλίας, οι πρακτικές, οι ασκήσεις, θα πρέπει μάλλον να κατευθύνονται προς την ανάπτυξη αυτής της ικανότητας για μία εκ βάθους επικοινωνία με τον συνάνθρωπο και μία Παιδεία του Βάθους.

Στα πλαίσια των παραπάνω, πολυετείς έρευνες μας έδειξαν ότι μία εκπαίδευση στην πολυγλωσσία και τον πολυπολιτισμό διαμορφώνει στα μέλη μίας σχολικής κοινότητας κριτικότερη στάση απέναντι στο μορφωτικό και κοινωνικό κεφάλαιο της κοινωνίας, καλλιεργεί ως έναν βαθμό τη δεξιότητα της ενσυναίσθησης και άρα την επικοινωνία, ενεργοποιεί και εμψυχώνει τις διασυνδέσεις μέσα στο κοινωνικό σώμα αξιοποιώντας τη γλωσσική και πολιτισμική εμπειρία των ανθρώπων της.

Σκοπός του κειμένου μου είναι να δημιουργηθεί ένας πρώτος προβληματισμός γύρω από τη δυνατότητα μιας μάλλον μη τυπικής και περισσότερο άτυπης εκπαίδευσης, από κοινού των εκπαιδευτικών, των μαθητών, των πολιτών, των φορέων, σε έννοιες όπως διαμεσολάβηση και ενδιάμεσος χώρος συνάντησης και επαφής των γλωσσών και των πολιτισμών, μετατρέποντας το δημόσιο χώρο σε κατώφλια διαβούλευσης. Επανακτά έτσι, ο δημόσιος χώρος, την πολλαπλότητά του στη συνείδηση του πολίτη, αξιοποιώντας συναινετικά την πολυκεντρικότητα του κοινωνικού σώματος σε πολιτισμούς, αξίες, συμπεριφορές και βιώματα.

Πρόκειται λοιπόν, για την οργάνωση άτυπων βιωματικών εργαστηρίων με στόχο την ενθάρρυνση της οικογένειας, της σχολικής κοινότητας και των πολιτών να γνωρίσουν τις γλώσσες και τους πολιτισμούς της γειτονιάς τους, του σχολείου τους, της κοινότητάς τους, της χώρας εντεύθεν και εκείθεν των συνόρων, στη μέσα και στην έξω χώρα και την αφύπνισή τους στην ατομική τους πολυγλωσσία και τον πολυπολιτισμό.

Τα Καφέ της ΠΟΛΥ-Γλωσσίας φιλοξενούν σε περιοδικό χρόνο μία εφήμερη κοινότητα, ανοιχτή, την ώρα που η κοινωνική κινητικότητα και η υποχώρηση των παραδοσιακών δεσμών μεταξύ μας εξελίσσεται ραγδαία. Ως ιδέα, αποτελεί ένα αντίδοτο στην αδιαφορία, την ατομικότητα και το γλωσσικό και πολιτισμικό αποκλεισμό…

Η κύρια προσπάθειά μας είναι να δημιουργήσουμε συνθήκες ώστε άνθρωποι χωρίς προηγούμενους γλωσσικά ή πολιτισμικά δεσμούς, να συναντηθούν μεταξύ τους, να κινητοποιηθεί το ενδιαφέρον τους για τη διαφορετικότητα και την παιδαγωγική της σημασία. Άνθρωποι που το μόνον που θέλουν είναι να μοιραστούν τη συζήτηση, ώστε να νιώσουν πως αλληλοεκπαιδεύονται σε νάματα κοινωνικής αλληλεγγύης και συναντίληψης. Πολίτες που επιδιώκουν την αυτοεκπαίδευση, τη διάδραση, τον κριτικό στοχασμό και την επικοινωνία.

Πρόθεσή μας είναι, να αναδείξουμε από τη βάση της, την παραδοχή ότι στην επικοινωνία και στην άμεση αλληλεγγύη μεταξύ των πολιτών δημιουργούνται οι δεσμοί και γεννιούνται οι κοινές εμπειρίες που αφορούν το σύνολο των ανθρώπων. Έτσι, άνθρωποι διαφορετικής καταγωγής, φυλής, ηλικίας, κοινωνικοοικονομικής ομάδας βρίσκονται, συναντώνται και ανταλλάσουν, μαθαίνουν ο ένας τη γλώσσα και τον πολιτισμό του άλλου. Μοιράζονται την ίδια νοητική τράπεζα και συνδιαμορφώνουν έναν κριτικό προβληματισμό. Αυτό, θεωρούμε ότι προωθεί μία νέα αγωγή του Πολίτη, μία άτυπη συνεκπαίδευση όλων μας, μέσα από όλους, με όλους και για όλους.

Τα Καφέ Πολυγλωσσίας βρίσκονται στο μεσοχώρο, μεταξύ της σκέψης και της δράσης. Ως χώρος άλλωστε, ένα Καφέ ανήκει όμοια στην κοινωνία, στο δρόμο όσο και στο Πρόσωπο, στη διαπροσωπική επαφή. Είναι τόσο κλειστό όσο και ανοιχτό, υπερυψωμένο ως σκηνή στο φαντασιακό μας, σαν ένας χώρος που κοινωνεί το πέρασμα από τον μέσα κόσμο μας, τον υπόρρητο (interne/implicite) στον έξω (exterieur/ explicite) από εμάς, στην εκδήλωση του.

Μας ενδιαφέρει ο ενδιάμεσος χώρος, προκειμένου να κρατήσουμε την πύλη του εαυτού και της κοινωνίας μας ανοιχτή και να ζήσουμε, να επενδύσουμε στη συνάντηση και στην επαφή. Εκεί που συναντώνται τα δύο υποκείμενα, αλληλοεπικαλύπτονται και αλληλοκατανοούνται…

Στα Ιαπωνικά, υπάρχει ένα ιδεόγραμμα με μία μεταφορική δυναμική διάμεσου χώρου. Προσδίδει σημασία τόσο τα υποκείμενα που βρίσκονται σε κατάσταση ομιλίας όσο και στον ενδιάμεσο ήλιο, ο οποίος ταυτόχρονα τους ενώνει και τους χωρίζει. Το Καφέ άλλωστε, θέλει τουλάχιστον δύο υποκείμενα σε επαφή και διαβούλευση.

Aïda, το όνομα του ιδεογράμματος, για τον Ιάπωνα ψυχίατρο-θεραπευτή Kimura Ben, σημαίνει χωρικό ή χρονικό διάμεσο ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα υποκείμενα. Υποδεικνύει, στην περίπτωση μας, το ενδιάμεσο των διαπροσωπικών μας σχέσεων. Είναι ο σχεσιακός χώρος, η δράση της επαφής ή σχέση αλλά και τα ίδια τα υποκείμενα που βρίσκονται σε δια-σχέση. Είναι ο ίδιος ο χώρος που επιτρέπει την επαφή, μεταμορφώνοντας τις εμπειρίες μας σε κοινές πραγματικότητες μέσα από το συγκινησιακό κατώφλι, την κιναισθητική ενσυναίσθηση, το συμβολικό των γλωσσών και όλες τις φόρμες της γλώσσας. Οι γλώσσες άλλωστε, μας συνδέουν με τον εαυτό, τον άλλον, τον κόσμο. Ως εκ τούτου ξαναδημιουργούμαι προσωπικά, ο ίδιος, δημιουργώντας τον κόσμο με τους άλλους.

Στα Καφέ Πολυγλωσσίας το κείμενο της ζωής μας, ως γλωσσικό αφήγημα ή ως γλωσσικό αυτοβιογράφημα κάνει μία ανάπαυλα, το διαβάζεις, επιτρέπεις στον άλλον να το διαβάσει, να εισέλθει και εν μέρει να το τροποποιήσει αλλά και να τροποποιηθεί παρόμοια, ο ίδιος. Στα Καφέ της Πολυγλωσσίας το κείμενο αναδύεται. Είμαστε εδώ για να διαβάσουμε το δικό μας κείμενο και να το ξαναγράψουμε ξανά και ξανά, μεταφράζοντάς το σε πολλές γλώσσες.

Σε συνεργασία με την Ερευνητική Ομάδα Εκπαιδευτικής Πολυγλωσσίας ΔιΕπαφή Θεσσαλονίκης και ΔιΕπαφή Κοζάνης οργανώνουμε και προωθούμε τα Καφέ Πολυγλωσσίας στα πλαίσια της επιμόρφωσης- δράσης με εκπαιδευτικούς και φορείς των πόλεων και ενόψει των Γιορτών Πολυγλωσσίας.

Τα Καφέ της Πολυγλωσσίας θέτουν θέματα και διαμορφώνουν ερωτήματα. Κινητοποιούν τον εκπαιδευτικό στην κατεύθυνση της συστράτευσής του για μία ευγενέστερη μεταχείριση του μορφωτικού κεφαλαίου της τάξης τους. Ρίχνει τα τείχη της τάξης και βγάζει τη δράση των μαθητών στον κοινωνικό χώρο. Μεταξύ άλλων και ίσως το κυρίαρχό μας ερώτημα, το οποίο επιμένει να είναι η απάντηση και στο τι ακριβώς σημαίνει ένα Καφέ Πολυγλωσσίας για κάθε κοινότητα:

Πότε οι άνθρωποι θα φτάσουμε να αντιλαμβανόμαστε συνθετικά την πραγματικότητα τη δική μας και των άλλων, πολλαπλασιαστικά, δικτυακά, τροποποιητικά;

 

[1] Με τον όρο δι-πολλαπλογλωσσία εννοούμε την ατομική διγλωσσία ή πολυγλωσσία που μπορούμε να εντοπίσουμε σε έναν άνθρωπο και σε αντιδιαστολή με την κοινωνική διγλωσσία ή πολυγλωσσία. Ο όρος στη γαλλόφωνη κυρίως, βιβλιογραφία καλύπτεται από τη διάκριση multi/pluri.

 

Δρ. Αργυρώ Μουμτζίδου

Ειδική σε θέματα Πολυγλωσσίας και Διαπολιτισμικής διδακτικής Γλωσσών-Πολιτισμών

Επιστημονική υπεύθυνη της Ερευνητικής Ομάδας Εκπαιδευτικής Πολυγλωσσίας ΔιΕπαφή

Επιστημονική υπεύθυνη των Γιορτών Πολυγλωσσίας, Θεσσαλονίκη, Κοζάνη, πολύγλωττη πόλις

Ειδική επιμορφώτρια για το Καφέ Πολυγλωσσίας

Εmail : giortipolyglossias@gmail.com

 

Advertisements